Archaïsmen

Archaïsmen zijn ouderwetse woorden die veel lezers niet meer herkennen en die vaak tot fouten leiden. Het beste is daarom deze archa├»smen zoveel mogelijk te vermijden.

Archaïsche woorden
Typische voorbeelden van archaïsche woorden en woordgroepen zijn: desalniettemin (toch), het onderhavige geschrift (deze tekst), derhalve (dus), pogen (proberen), heden (vandaag), doen toekomen (sturen), zulks (dit, dat), prudent (voorzichtig).

Gebruik in plaats van:
alduszo
dochmaar
uw schrijvenuw brief
indienals

Aanvoegende wijs en tegenwoordige deelwoorden
Het gebruik van de aanvoegende wijs doet ook archaïsch aan: het moge duidelijk wezen dat ..., ware het niet dat ..., in twijfelgevallen raadplege men het woordenboek. Ook omdat hier nogal eens fouten in gemaakt worden (het zei zo), is het ten zeerste af te raden deze werkwoordsvorm te gebruiken. Tegenwoordige deelwoorden komen eveneens vaak archaïsch over, bijvoorbeeld in overweging nemende dat ..., stellende dat ...

Naamvalsvormen
Vanzelfsprekend ouderwets is het gebruik van naamvalsvormen. Toch vinden we nog veel uitdrukkingen in het hedendaagse Nederlands die oude naamvalsvormen bevatten: te allen tijde, heden ten dage, uit den boze, ten onrechte, onverrichter zake, in goeden doen, desgelijks, aan lager wal (lager is hier geen vergrotende trap!). Omdat veel van deze uitdrukkingen zo ingesleten zijn in dagelijkse spreektaal dat mensen ze onbewust gebruiken, kan niet afgeraden worden ze te gebruiken. Wel is het verstandig erbij stil te staan of er geen gewonere woorden beschikbaar zijn en zo niet, wat de juiste spelling ervan moet zijn. Nota Bene Zorg er in ieder geval voor dat archaïsche woorden die onverhoopt toch in de tekst terecht komen correct geschreven worden (gebruik desnoods een woordenboek). Heel vervelend is een foute spelling, bijvoorbeeld naar verluid of zoud gij (moet zijn: naar verluidt en zoudt gij) en uw beider (moet zijn u beider).

Lijst van 'vertalingen' voor archaïsmen
aangaandeover
aanvangenbeginnen
alsmedeook, en
behoudensbehalve
blijkensvolgens, zoals blijkt uit
derhalvedaarom, dus
desalniettemintoch
dezer dagentegenwoordig, nu
dientengevolgedaardoor
discrepantieverschil, tegenstrijdigheid
dochmaar
evenwelmaar, echter
geschiedengebeuren
hieromtrenthierover
inzonderheidvooral, in het bijzonder
niettegenstaandeondanks
onderhavig(e)dit, dat, deze
's raads samenstellingde samenstelling van de raad
een reactie mijnerzijdseen reactie van mij
reedsal
te allen tijdealtijd, op elk moment
ten bate vanvoor, in het voordeel van
teneindeom
trachtenproberen
van dien aardzo(danig)
van overheidswegedoor de overheid
voornemens zijnvan plan zijn
zulksdit, dat

vorige volgende